
Makale özeti
Tekstil ürünleri higroskopiktir
İşleme sırasında nem salan veya nem alan malzemeler, çevre yönetiminden faydalar sağlar.
Yetersiz nem, verimi düşürür
Yanlış nem seviyesi, %4'e varan ağırlık kaybına, kopma oranının artmasına, uçuşan liflerin oluşmasına ve makine duruş sürelerinin uzamasına neden olabilir.
Nemlendiriciler yatırım getirisi sağlar
Uygun şekilde tasarlanmış ve kurulmuş nemlendiriciler, kaliteyi artırır, israfı azaltır ve personel için çalışma ortamını iyileştirir.
Tekstil işleme sürecinde nem kontrolünün önemi
Günlük hayatımızda, saunada dinleniyor ya da ekvator yakınlarında tatil yapmıyorsak, çevremizdeki havanın nemi nadiren gündeme gelir. Ancak, tekstil işleme sürecinde nemin daha önemli bir sorun haline geldiği pek çok durum vardır. Nem kontrolü yanlış yapıldığında üretim durabilir, makineler zarar görebilir ve personele zarar verilebilir. Doğru yapıldığında ise ürün ağırlıkları en üst düzeye çıkarılabilir, kalite iyileştirilebilir ve makine hızları artırılabilir.
Hava nemi, “bağıl nem” olarak ölçülür. Bu, bir hava örneğindeki su miktarının, havanın aynı belirli sıcaklıkta tutabileceği maksimum su miktarına oranlanmasıyla tanımlanır. %0 ile %100 arasında ifade edilir.
Soğuk hava, sıcak havaya göre daha az nem tutabilir; bu nedenle havanın nemi, sıcaklığına “bağıl”dır. Örneğin, 10oC'deki bir hava numunesi, 20oC'deki aynı hava numunesine göre daha az nem tutabilir. Her iki numunede de aynı miktarda su bulunsa bile, daha sıcak olan numunenin bağıl nemi daha düşüktür; çünkü bu numune, soğuk hava numunesine göre potansiyel olarak daha fazla nem tutabilir.
Bu, nemli iklimlerde bile, dışarıdan gelen serin ve nemli havanın bir tekstil üretim tesisine girip sıcaklığı yükseldiğinde iç mekan hava neminin düşük olabileceği anlamına gelir. Sıcaklıktaki 20oC’lik bir artış, nemde tipik olarak yaklaşık %60 rH (bağıl nem) oranında bir düşüşe yol açabilir. Bu, %80 rH nem oranında bir binaya giren nemli havanın, ısıtıldığında sadece %20 rH’ye düşeceği anlamına gelir. Bu durum, tekstil üretimi için ciddi sorunlara yol açabilir.
Neden nemlendirme yapılır?
Tüm tekstil ürünleri higroskopiktir. Yani, çevre havasının bağıl nemine bağlı olarak nemi emer veya salarlar. Ortam, tekstilin denge bağıl neminden daha kuruysa, tekstil nemini havaya verir. Hava çok nemliyse, tekstilin nem içeriği artar. Bu nem kaybı ve kazanımı, liflerin ilk işlenmesinden nihai giysi üretimine, dağıtımına ve tüketici tarafından kullanımına kadar her aşamada meydana gelir.

Nem içeriğindeki bu değişiklik, çekme mukavemeti, esneklik, elyaf çapı ve sürtünme gibi tekstil özellikleri üzerinde doğrudan bir etkiye sahiptir. Bir tekstilin denge bağıl nemindeki bir düşüş, tekstilin daha zayıf, daha ince, daha az esnek ve dolayısıyla daha kırılgan olmasına neden olabilir. Ayrıca daha fazla kusur içerecektir. Elyafların işlenmesi sırasında hava nemi sabit tutulduğunda, atmosfere doğru bu nem kaybı en aza indirilir.
İşleme sırasında nem kaybı tamamen ortadan kaldırılamaz; zira işleme işlemi malzemenin sıcaklığını artırarak kurumasını sağlar. Ancak, işlemeden hemen sonra tekstili çevreleyen havanın nemi artırıldığında, malzeme “nem geri kazanımı” yaşar. Nem, tekstil tarafından yeniden emilir ve böylece kumaşın kalitesi ve performansı iyileştirilir.
Bu nem geri kazanımı, tekstilin ağırlığı üzerinde de doğrudan bir etkiye sahiptir. Tekstil iplikleri ağırlık bazında satıldığından, nemdeki bir düşüşün ağırlıkta %4’lük bir azalmaya yol açması durumunda, satış ürününe %4 daha fazla elyaf eklenmesi gerekecektir. Günde 80 ton tekstil üreten bir fabrika için bu durum, yanlış nem kontrolü nedeniyle günde 3.200 kg ürün kaybına yol açabilir.

Statik Elektrik
Tekstil işleme sürecinde statik elektrik oluşumu önemli bir sorun teşkil edebilir ve bu durum bağıl nem seviyeleriyle doğrudan ilişkilidir. Statik elektriklenmenin meydana gelip gelmeyeceğini belirleyen elektriksel duyarlılık, havanın ve liflerin nem içeriğine bağlıdır. Lifler nem kaybettikçe elektrik direnci artar. Bu da, makinelerle sürtünme sonucu oluşan elektrik yükünü artık kolayca dağıtamayacakları anlamına gelir.
Nem oranının düşük olduğu bir tekstil üretim tesisinde, statik deşarjlar 4-5 inç'e kadar sıçrayabilir ve akımları düşük olmasına rağmen birkaç yüz bin volta kadar yükselebilir. Bu durum, makinelerle çalışan personel için tehlike oluşturur; çünkü elektrik çarpması sadece çok rahatsız edici olmakla kalmaz, aynı zamanda kişinin sıçrayıp düşmesine de neden olabilir ve bu da tekstil makinelerinin yakınında çalışırken aşırı riskler doğurur. Statik deşarj, kalp rahatsızlığı olan veya kalp pili takılı kişiler için de doğrudan bir sağlık riski oluşturabilir.
Personel için fiziksel tehlikenin yanı sıra, statik elektrik birikimi malzemelerin birbirine yapışmasına ve işlenmesinin zorlaşmasına neden olur. Bu da makinelerin hızını düşürerek üretim programlarını doğrudan etkiler. Ayrıca, günümüzde çoğu makine mikroişlemci ile kontrol edildiğinden, yanlış yerde meydana gelen kontrolsüz bir elektrik deşarjı, ünitenin elektronik aksamına zarar verebilir ve bu da pahalı onarım masraflarına ve önemli ölçüde üretim kesintisine yol açabilir.
Nem oranını yaklaşık %50 rH seviyesinde tutarak statik elektrik birikimi ortadan kaldırılır ve tüm bu sorunlar önlenir.
İşleme tesislerinde doğru nem seviyesini korumanın bir diğer avantajı, havadaki partikülleri azaltmasıdır. Daha yüksek nem, havadaki tüy, toz ve sineklerin atmosfere çökmesini teşvik eder. Ayrıca, soğuk su nemlendirme sistemi kullanılırsa, suyun havaya buharlaşması, ortam sıcaklığını 2-6 °C arasında düşürebilen bir adyabatik soğutma etkisi yaratır. Nemlendiricilerin kullanımından elde edilen bu ek faydalar, çalışanlar için daha sağlıklı, daha az kirli ve daha keyifli bir ortam yaratır ve iş gücünün verimliliğini artırır.
Nem seviyeleri
Peki ideal nem oranı nedir? Bu, tekstil türüne ve gerçekleştirilen işleme bağlıdır. Doğal lifler, performans açısından sentetik liflere kıyasla neme çok daha duyarlıdır. Ancak sentetik tekstiller, statik elektrik yükü birikiminden daha fazla etkilenir.
Pamuk ve keten, çok kırılgan oldukları için yaklaşık %70-80 bağıl nem gibi çok yüksek seviyelerde işlenmelidir. Hammaddenin taranmasından başlayarak, taraklama, bükme, eğirme ve dokuma aşamalarına kadar her işlemi nemlendirerek, üretici ürünün esnek kalmasını ve kırılmasını önleyebilir. Bu önemlidir, çünkü elyaf ne kadar uzunsa, ondan eğrilebilecek iplik o kadar ince olur.
Yün de kuru havaya benzer şekilde duyarlıdır, ancak biraz daha dayanıklıdır ve yaklaşık %65 bağıl nem gerektirir. Sentetik elyaflar da, %45 bağıl nemin altında statik elektrik birikimine yatkın oldukları için, daha düşük de olsa doğru nem seviyesine ihtiyaç duyar. İpek, %65-70 bağıl nem aralığında işlenmelidir; ancak suni ipek eğirme işlemi %85 bağıl nem gibi daha yüksek bir seviye gerektirir.

Nemlendirme Yöntemleri
Bir tekstil fabrikasını nemlendirmenin en etkili yolu, Condair’in JetSpray gibi bir basınçlı hava ve su püskürtme sistemi kullanmaktır. Tavan boşluğuna monte edilen, hassas mühendislikle üretilmiş nozul sıraları, basınçlı hava ile suyu birleştirerek ince bir sis yayar. Bu sis, basınçlı buhara benzer ve sadece 7,5 µm büyüklüğünde damlacıklar içerir; bu damlacıklar hızla buharlaşarak nemi istenen seviyeye yükseltir.
Bu tür püskürtme sistemlerinin kurulumu kolaydır ve çok güvenilir ve hijyenik bir nem kontrolü sağlar. Ayrıca esnek ve yerleştirilmesi kolaydır; bu da makinelerin ve süreçlerin periyodik olarak yer değiştirebileceği durumlarda kullanışlıdır. Nemlendirme sisteminin kapasitesi, daha fazla nozul eklenerek kolayca artırılabilir veya değiştirilebilir. Kaliteli bir sistemde, tek bir kontrol paneli, saatte toplam 600 litreye kadar su püskürten nozul sıralarını idare edebilmelidir. Bu, tipik olarak yaklaşık 100.000 m³'lük bir tekstil üretim alanını nemlendirebilir.
Belirli bir proses veya alan nem kontrolü gerektiriyorsa, odanın tamamını nemlendirmek yerine yerel püskürtme sistemleri kullanılabilir. Bu sistemler bir tekstil makinesine monte edilebilir veya bağımsız olarak kurulabilir; ya doğrudan prosese püskürtme yapabilir ya da hemen yakınında istenen nemi sağlayabilir. Bu, çok sayıda püskürtme nozulu ve uzun boru hatları gerektiren çok daha geniş bir alandaki atmosferi kontrol etme ihtiyacını ortadan kaldırarak maliyet tasarrufu sağlar.
Hijyen
Suya atmosferde salınırken hijyen son derece önemlidir; çünkü sudaki virüsler veya bakteriler, çevredeki kişiler tarafından solunabilir. Modern nemlendirme sistemleri çeşitli hijyen özellikleri içerir, ancak en etkili sistem, hem yıkama döngülerini hem de bir tür gümüş iyonu dozajlamasını birleştirmelidir. Yıkama döngüleri, suyun borularda durgunlaşmasını ve bakteri oluşumuna yol açmasını önler. Herhangi bir soğuk su nemlendirme sistemi, genellikle en az 24 saatte bir otomatik olarak yıkanmalıdır.
Gümüş iyonu dozajı, nemlendiricilerde hijyen kontrolü konusunda nispeten yeni bir gelişmedir. Gümüş, 650'den fazla bakteri ve virüs türüne karşı etkili olduğundan, sudaki tüm organizmaları sisteme girmeden önce ortadan kaldırarak ek bir güvence sağlar. Gümüş ayrıca boru hattı boyunca kalıcı bir etkiye sahiptir. Geçmişte nemlendiricilerde genellikle UV sterilizasyonu kullanılırdı; ancak bu yöntem, virüslerin sudaki partiküllerin “gölgesinde” sisteme girmesine veya zamanla parlaklığını yitirmiş UV ampulleri nedeniyle sisteme girmesine yol açabilirdi.
Düzenli bakım da hijyenik nemlendirmenin önemli bir unsurudur. Bir sistem ne kadar hijyenik özelliklere sahip olursa olsun, optimum ve hijyenik performansın sağlanması için zaman zaman yetkin bir kişi tarafından denetimler yapılmalıdır. Condair’in JetSpray gibi püskürtme sistemleri, bakımı sadece yıllık bir kontrole indirgeyebilen kendi kendini temizleyen nozullara sahiptir.
İyi bir tavsiye
Nem kontrolünü değerlendirirken akılda tutulması gereken en önemli husus, tekstil sektöründe deneyimli bir uzmandan iyi bir tavsiye almaktır. Tekstil fabrikalarında nemlendirmeyle ilgili pek çok farklı konu vardır ve yukarıda açıklanan sorunların da gösterdiği gibi, bu konuda yanlış bir adım atmak pahalıya mal olabilir.

Verimliliği artırmak için tekstil fabrikalarında hassas nem seviyelerini nasıl koruyacağınızı öğrenin.
Bizimle iletişime geçin
Bize Ulaşın
Bize mesaj gönderin
Uzmanınızı bulun
Dünya çapında Condair irtibat kişinizi bulun










